Hướng dẫn đặt đê cao su – Rubber Dam

Việc cô lập bằng đê cao su gần như là bắt buộc trong quy trình dán nha khoa. Tuy nhiên, việc đặt đê cao su để cách ly đôi khi không phải dễ dàng và chúng ta rất dễ bỏ cuộc. Yêu cầu cô lập để tạo môi trường làm việc khô ráo đã có từ nhiều thập niên trước, và ý tưởng sử dụng đê cao su đã xuất hiện cách đây hơn 150 năm. Việc sử dụng đê cao su lần đầu tiên được Bác sĩ Sanford Christie Barnum (New York) mô tả vào năm 1864, người đã chứng minh những ưu điểm của việc cách ly bằng tấm đê cao su.

Đê cao su được khuyên dùng trong điều trị nội nha. Đê cao su có vai trò cô lập răng cần điều trị với khoang miệng, ngăn cản sự thấm nước bọt, giảm vi khuẩn từ khoang miệng xâm nhập vào ống tủy trong quá trình điều trị.

Đê cao su được sử dụng trong điều trị nội nha hoặc trám răng khi cần kiểm soát nhiễm khuẩn và độ ẩm trong quá trình điều trị. Đê cao su mang đến nhiều ưu điểm và lợi ích giúp phẫu trường khô, sạch, vô khuẩn, giúp BS làm việc trên răng dễ dàng hơn; bảo vệ bệnh nhân khỏi nguy cơ dụng cụ nhỏ rơi vào miệng, các hóa chất bơm rửa ống tủy; bảo vệ BS khỏi các bệnh về hô hấp.

Bộ đặt đê cao su bao gồm những gì?

Bộ đặt đê cao su (Rubber dam kit) cơ bản bao gồm các dụng cụ và vật liệu:

  • Đê cao su
  • Clamp
  • Khung đê
  • Kềm bấm đê cao su
  • Kềm đặt clamp

Đây là hình ảnh bộ đặt đê cao su hiện tại tôi đang dùng

Đê cao su

Việc sử dụng Rubber dam giúp cô lập khu vực điều trị và đảm bảo kiểm soát độ ẩm tốt nhất có thể. Mô mềm được bảo vệ và hạn chế nguy cơ dụng cụ nhỏ rớt vào miệng bệnh nhân. Giảm nguy cơ lây nhiễm chéo.

Clamp kẹp đê cao su

Clamp có tác dụng giữ đê cao su trên răng. Clamp được thiết kế nhiều hình dạng để phù hợp với từng răng.

Khung đê cao su

Được làm bằng nhựa hoặc kim loại. Dùng để giữ đê cao su

Kềm bấm đê cao su

Được thiết kế với nhiều lỗ bấm khác nhau. Kềm bấm đê phải cắt gọn, dứt khoát đê cao su tránh để lại phần thừa ảnh hưởng tới việc cô lập răng.

Kềm kẹp clamp

Kềm được làm bằng thép không gỉ giúp di chuyển và gắn clamp vào răng.

Như thế nào là cô lập răng tốt?

Cô lập răng tốt là khi có thể tách biệt những răng cần điều trị khỏi môi trường miệng xung quanh, giữ cho chúng khô ráo và sạch sẽ trong toàn bộ quy trình. Có hai cách để đạt được môi trường làm việc khô và sạch: (1) đặt đê cao su (cô lập hoàn toàn – complete isolation) và (2) ống hút nước bọt, gòn cuộn, chỉ co nướu … Cách thức thứ (2) có thể được xem như là cô lập không hoàn toàn (partial isolation) và không đạt được sự co tách mô mềm đủ tốt trong nhiều trường hợp.

Điều đầu tiên cần đạt được là sự đảo ngược viền đê cao su (inversion) đầy đủ: Nói cách khác, đây là quy trình mà các nha sĩ sẽ nhét đường viền đê cao su vào khe nướu quanh cổ răng, và giữ nó nằm yên trong suốt quá trình thao tác. Một nguyên tắc rất quan trọng là đê cao su nên nằm yên quanh cổ răng một cách thụ động. Nếu đê cao su bị kéo căng thì nó sẽ không thể nằm ổn định vị trí trong khe nướu. Vì thế vật liệu đê cao su cần phải có khả năng đàn hồi tốt.. Bên cạnh đó, cách ly tốt cũng có nghĩa là:

  • Phẫu trường làm việc khô ráo, đủ rộng để quan sát và thao tác, tách biệt với mô niêm mạc, càng ít cản trở quy trình làm việc càng tốt.
  • Để tìm đẩy (chèn) đê cao su vào khe nướu hiệu quả và nhanh chóng hơn, những kỹ thuật và vật liệu mới đã được phát triển.

Hình 1. Mục tiêu chính của việc cách ly là “tách biệt” răng với khoang miệng, giữ cho răng không tiếp xúc với nước bọt, dịch nướu và niêm mạc xung quanh.

đặt đê cao su

Hình 2

Các phương pháp để chèn đê cao su vào khe nướu (inversion) hiệu quả

Một inversion tốt là khi: đặt được đê cao su xuống vùng cổ răng, thậm chí lách xuống được tận rãnh nướu, và đặt chúng ở đó cho đến khi kết thúc quá trình điều trị. Đôi khi, thực hiện inversion không hề dễ dàng, đặc biệt các trường hợp bờ phục hình hoặc đường hoàn tất nằm dưới nướu. Dưới đây là các phương pháp giúp việc inversion đạt được một cách nhanh chóng và hiệu quả.

Chèn đê cao su bằng cách xịt hơi (Air inversion)

Cách dễ dàng nhất để đẩy đê cao su vào khe nướu là thổi hơi quanh cổ răng, đồng thời, nhẹ nhàng đẩy đê cao su vào khe nướu bằng cây đưa trám răng (hoặc cây nhét chỉ co nướu). Thực tế, vì đê cao su tiếp xúc với bề mặt răng khô ráo nên sẽ không bị trượt mà nằm yên quanh cổ răng. Kỹ thuật này thực hiện rất thuận lợi khi đường hoàn tất của phục hồi nằm trên nướu. Tuy nhiên, trong một số tình huống thì kỹ thuật này không đạt hiệu quả. Nếu bên dưới đê cao su có nhiều nước bọt thì rất khó để kiểm soát và giữ khô răng; vì thế tác giả gợi ý việc đặt miếng gòn cuộn vào đáy hành lang trong quá trình cách ly bằng đê cao su. Một trường hợp khác là khi răng chưa mọc hoàn toàn, đường viền lớn nhất quanh thân răng khi đó gần sát với đường viền nướu; lúc này thì cần đến chỉ nha khoa hoặc sử dụng thêm clamp; hai phương án này sẽ được đề cập sau.

Hình 3: Inversion với bay trám.

Cách đơn giản và nhanh nhất là sử dụng bay trám đẩy phần đê cao su về phía nướu. Trên thực tế, khi tiếp xúc với răng khô ráo, đê sẽ không bị trượt, vì vậy đê sẽ nằm yên ở vùng cổ răng. Tuy nhiên, có một số tình huống kỹ thuật này sẽ không đủ để giúp chúng ta bộc lộ toàn bộ vùng thân răng làm việc:

  • Khi nước bọt và dịch nướu đọng nhiều dưới đê cao su, rất khó để có được phần thân răng khô ráo, trong trường hợp này chúng ta có thể sử dụng gòn cuộn đặt ở ngách tiền đình.
  • Một trường hợp khác cực kỳ thách thức, đó là răng chưa mọc hoàn toàn, phần lối tối đa nằm dưới nướu. Trong những trường hợp này, chúng ta có thể sử dụng các clamp chuyên dụng.

Chèn đê cao su bằng chỉ nha khoa (Inversion with dental floss)

Như đã đề cập phía trên, một số tình huống kỹ thuật AIR INVERSION không hiệu quả. Khi đó, cách chèn đê cao su bằng chỉ nha khoa cột quanh răng, với động tác di chuyển nhẹ nhàng tạo áp lực về phía chóp, đê cao su sẽ được cuộn dần và đẩy vào trong khe nướu. Việc chèn đê cao su nên được thực hiện ở cả những răng kế cận chung phần hàm với răng cần thao tác, để ngăn những tình huống bất ngờ như nước bọt xuất hiện làm ướt trong khi đang thực hiện quy trình dán do những răng không được cách ly hoàn toàn.

Hình 4

Chèn đê cao su với nút thắt chỉ (Inversion with knot ligatures)

Theo tác giả, kỹ thuật này khá thuận lợi, đặc biệt khi thực hiện trám xoang II và xoang III, hoặc khi gắn kết thúc phục hình sứ có đường hoàn tất trên nướu. Kỹ thuật này có 2 ưu điểm chính: thứ nhất là chỉ nha khoa sẽ giúp đẩy đê cao su vào sâu trong khe nướu, thứ hai là nút thắt chỉ nha khoa quanh răng giữ cho đê cao su nằm yên trong quá trình điều trị. Việc chèn đê cao su theo cách này chỉ có hiệu quả khi giới hạn của vùng làm việc không ảnh hưởng đến bám dính biểu mô. Cả đê cao su và chỉ nha khoa đều có tính đàn hồi và không thể lấn sâu hơn vị trí bám dính biểu mô. Khi gặp tình huống tổn thương sâu vượt quá mức bám dính biểu mô lâm sàng, thì việc cô lập đê cao su cần thay đổi cho phù hợp, như trong kỹ thuật sẽ được thảo luận tiếp theo.

Hình 5. Kỹ thuật cô lập với nút thắt chỉ nha khoa

Hình 6. Inversion với các nút thắt bằng chỉ nha khoa: Chỉ cần thắt chỉ và kéo chặt vào vùng cổ răng sẽ giúp cố định tấm đê cao su ở đúng vị trí dưới vùng đường hoàn tất. Đảm bảo phẫu trường khô ráo và sạch sẽ

Chèn đê cao su với cao su non Teflon (Inversion using teflon tape)

Khi sử dụng băng cao su non Teflon, chúng ta có thể đặt đê cao su vào sâu dưới nướu, bên dưới đường hoàn tất của phục hồi. Băng teflon thường được dùng để đẩy đê cao su xuống theo chiều dọc của răng. Ví dụ, trong trường hợp xoang II sâu dưới nướu, tổn thương gần sát bám dính biểu mô, việc đẩy đê cao su vào bên dưới bằng chỉ nha khoa gần như không thể. Đường giới hạn phía cổ răng của xoang thường sẽ ở ngang mức hoặc thấp hơn so với đường “Red Line”, đường giới hạn của bám dính biểu mô bao quanh cổ răng và cũng là giới hạn của việc nhét đê cao su vào khe nướu. Với những tổn thương sâu này, không thể chèn đê cao su bằng cách thổi hơi, chỉ nha khoa hoặc thắt nút chỉ nha khoa.

Sử dụng băng cao su non Teflon với đầu cây đưa được làm ướt sẽ giúp đẩy đê cao su vào sâu hơn bên dưới đường hoàn tất của phục hồi. Đây là một kỹ thuật khó và đôi khi cần sự hỗ trợ của phụ tá nha khoa. Do đặc tính của cao su non, nó có thể bị bung ra khi nhấc cây đưa lên, vì vậy, đôi khi cần dùng thêm dụng cụ khác để giữ băng teflon lại như nhíp /kẹp gắp… Quá trình nhét đê cao su theo cách này đôi khi mất nhiều thời gian. Một số nhà lâm sàng sẽ chọn cách khác để cách ly xoang sâu dưới nướu như thực hiện cắt nướu bằng lưỡi dao phẫu thuật, laser hoặc dụng cụ cắt khác.

 

Hình 7. Thực hiện chèn đê cao su với cao su non Teflon: Một số trường hợp mặc dù đã thực hiện inversion với chỉ nha khoa nhưng vẫn không đảm bảo được sự thấm dịch từ bên dưới lên trên đê cao su. Lúc này nếu dùng chỉ có nướu vẫn có thể tạo ra sự co tách mô mềm tốt hơn nhưng không tránh khỏi sự thấm dịch từ bên dưới qua chỉ co nướu lên vùng làm việc. Trong những tình huống này, teflon là một giải pháp, rẻ tiền và hiệu quả.

Sau khi cắt nướu, nên tiến hành cầm máu trước để việc cách ly dễ dàng hơn. Tác giả thường cắt nướu bằng lưỡi dao điện hoặc laser vì hiệu quả kiểm soát cầm máu. Khi thực hiện cắt nướu, nướu được tạo hình và dời vị trí xuống thấp hơn so với giới hạn của phục hồi, và thấp hơn so với bám dính biểu mô. Sau đó việc đặt đê cao su sẽ dễ dàng hơn và đôi khi có thể thực hiện bằng chỉ nha khoa.

Hình 8. Một case điều trị đặt đê cao su với nút thắt chỉ nha khoa

Hình 9. Sau khi loại bỏ phần composite cũ, mặt bên gần không thể được cách ly hoàn toàn.

Hình 10. Băng teflon đã được dùng để cách ly ở phía gần.

Hình 11. Lúc này xoang đã được cách ly hoàn toàn để tiến hành phục hồi.

Chèn đê cao su với Clapm chuyên dụng

Trong những trường hợp đường hoàn tất dưới nướu hoặc những trường hợp răng chưa mọc hoàn toàn (đường vòng lớn nhất ở dưới nướu), thì việc sử dụng các clapm chuyên dụng là điều gần như bắt buộc.

Hình 12: Inversion với clapm chuyên dụng: Trong hình là clamp B4:

  • Trên trái: inversion ko đủ để bộc lộ đường hoàn tất
  • Trên phải: clamp B4 giúp bộc lộ dht và kiểm tra sự khít sát của veneer.
  • Dưới phải: sau khi etching
  • Dưới trái: giúp đánh bóng và đánh giá sự liên tục của phục hình sau khi dán cũng như lấy cement thừa

Hình 13: R35 sâu dưới nướu, được cô lập và thực hiện inversion với clamp b4 và teflon ở phía xa.

Đánh giá nội dung này!
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments